مىگيرد « 1 » . باوجود اين همه ، بر خلاف رسم و سنّت ، اگر امير مىخواست پسر دوم خود را وليعهد تعين كند ، مىبايست در ايام بيمارى خود كه طولانى هم بود « 2 » ، حسين خان را از قرشى به بخارا مىخواند . با در نظر داشت اين حال كه حسين خان در بخارا حضور داشت ، دعوت نصر الله واجب بود . و اما در اين مورد شخصيت اين حسين خان جالب توجه مىباشد . بايد تذكر داد كه معاصرانش او را همچون يك شخص دانشمند ستوده‌اند ، چنان كه علامه احمد مخدوم دانش نوشته است : « اين امير ( حسين ) حدّ فضل و كمال را پيموده و انواع علوم را از خود نموده ( فراگرفته ) است ؛ وى شاعر بود ، پزشكى و كيمياگرى و رمل مىدانست » « 3 » . ميرزا شمس بخارايى كه حسين خان را خوب مىشناخت ، نوشته است : « . . . تمام ساكنان مير حسين را مىخواستند ، چراكه در مدّت صد - دو صد سال گذشته فردى با فضل و كمال ، مانند مير حسين را در بخارا نديده بودند » « 4 » .

--> ( 1 ) . اين حال كه حسين خانه‌بند بود ، چنين معنى ندارد كه وى از امكان تخت و تاج ( وليعهدى ) محروم شده باشد . پژوهشگران مىگويند كه در روزگار اميران منغيتى ، خانه‌بندى خويشاوندان نزديك آنان يك حادثهء عادى محسوب مىشد . چنانچه ، آ . الف . سخاريوا نوشته كه خويشاوندان اميران منغيتى كه در بخارا بسر مىبردند ، اكثر خانه‌بند بودند ، گاهى سالهاى متمادى حق بيرون رفتن و با بيگانگان معاشرت كردن را نداشتند ، تنها با اعضاى خانوادهء خود بودند . پسران امير ، اگر در خارج از بخارا بسر مىبردند ، بدون رخصت امير نمىتوانستند به بخارا وارد بشوند ، بنابر همين پسران سالها با پدر ديدار نمىكردند . اميران بخصوص با وليعهدان خود روى خوش نداشتند . - نك : Suxareva A . A . Buxara v 19 - nacale 20 vv . M . : Nauka , 1966 . s . 267 . ( 2 ) . ميرزا شمس بخارايى تأييد مىكند كه « امير حيدر بسترى شد و هيجده روز بيمارى سختى داشت » ( نك : Mirza Sams Buxari . A nekatarix sabitiyax v Buxare , Kakande i Kasgare . Zapiski Mirza ( Samsa buxari . - Kazan , 1861 , s . 18 و اما صاحب ظفرنامهء خسروى نوشته است كه امير حيدر هنگام سفر از قرشى به بخارا بيمار شد و يك هفته بسترى بود ( برگ 8 « الف » ) . ( 3 ) . Traktat Axmada Danisa " Istariya mangifskay dinastii " , per . perd . i - prim . I . A . Nadzafavay . - Dusanbe : Danis , 1967 , s . 37 . ( 4 ) . Yusufav Sams . Dva rasskaza Samsa Buxari . - SpB , 1864 , s . 6 .